Erytrocyt i hemoglobina - jaką funkcję pełnią w organizmie?

Co to jest hemoglobina? To białko obecne w erytrocytach, które wiąże tlen w płucach i transportuje go do tkanek, a część dwutlenku węgla pomaga odprowadzać z tkanek do płuc. Erytrocyty, czyli czerwone krwinki, są komórkami krwi wyspecjalizowanymi właśnie w transporcie gazów oddechowych. Gdy ich liczba albo stężenie hemoglobiny są zbyt niskie, organizm może być gorzej dotleniony. Gdy wartości są zbyt wysokie, krew może być bardziej zagęszczona lub organizm może reagować na niedotlenienie. Dlatego wynik morfologii warto interpretować z lekarzem, a nie oceniać wyłącznie po jednym parametrze. 

Erytrocyty – co to jest i dlaczego są tak ważne?

Erytrocyty – co to dokładnie jest? To czerwone krwinki, które odpowiadają za przenoszenie tlenu z płuc do narządów i wspierają transport dwutlenku węgla w kierunku płuc. Powstają w szpiku kostnym, a do ich prawidłowej produkcji organizm potrzebuje m.in. żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego, prawidłowej pracy nerek i sprawnego szpiku. Nerki produkują erytropoetynę – hormon pobudzający wytwarzanie czerwonych krwinek. Dlatego choroby nerek mogą prowadzić do niedokrwistości, nawet jeśli dieta jest poprawna.

Erytrocyty nie działają samodzielnie. Ich znaczenie wynika z obecności hemoglobiny, czyli białka zawierającego żelazo. To hemoglobina wiąże tlen, a erytrocyt jest komórką, która ją przenosi. Jeśli pojawiają się niskie erytrocyty, lekarz ocenia nie tylko ich liczbę, ale też hemoglobinę, hematokryt, MCV, MCH, MCHC, RDW i retikulocyty. Dopiero taki zestaw pozwala określić, czy problem może wynikać z niedoboru żelaza, niedoboru witaminy B12, krwawienia, choroby przewlekłej, hemolizy lub zaburzeń pracy szpiku.

Hemoglobina – co to jest i jak wpływa na dotlenienie organizmu?

Hemoglobina to parametr, który pokazuje zdolność krwi do przenoszenia tlenu. Gdy hemoglobiny jest za mało, tkanki otrzymują mniej tlenu, dlatego pojawiają się zmęczenie, senność, bladość skóry, duszność wysiłkowa, zawroty głowy, kołatanie serca albo problemy z koncentracją. 

Wysoki poziom hemoglobiny także wymaga uwagi, szczególnie jeśli utrzymuje się w kolejnych badaniach. Może wystąpić przy odwodnieniu, paleniu tytoniu, chorobach płuc, chorobach serca, przebywaniu na dużej wysokości, bezdechu sennym, stosowaniu testosteronu lub chorobach szpiku. To nie tylko liczba w morfologii, ale informacja o transporcie tlenu, nawodnieniu, produkcji krwinek i możliwych chorobach współistniejących. Wysoka hemoglobina może wynikać m.in. z reakcji organizmu na niski poziom tlenu, nadprodukcji krwinek w szpiku albo działania niektórych leków i hormonów.

Normy hemoglobiny – jak czytać wynik?

Norma hemoglobiny zależy od:

• płci,
• wieku,
• ciąży,
• wysokości nad poziomem morza,
• nawodnienia,
• zakresu referencyjnego danego laboratorium.

U dorosłych orientacyjne wartości często mieszczą się w granicach około 13,8–17,2 g/dl u mężczyzn i 12,1–15,1 g/dl u kobiet, ale wynik zawsze trzeba porównać z normami podanymi na wydruku. 

W praktyce sam wynik hemoglobiny nie wystarcza do rozpoznania przyczyny problemu. Norma hemoglobiny może być jeszcze zachowana, a zapasy żelaza już obniżone – dlatego przy podejrzeniu niedoboru lekarz często zleca ferrytynę i inne parametry gospodarki żelazowej. Z drugiej strony niska hemoglobina nie mówi automatycznie, że pacjent ma niedobór żelaza. Może chodzić o niedobór witaminy B12, kwasu foliowego, krwawienie, chorobę przewlekłą, chorobę nerek, stan zapalny, zaburzenia szpiku albo nadmierne niszczenie erytrocytów.

Jeśli lekarz zaleci diagnostykę, jednym z podstawowych badań jest morfologia krwi. Pacjent może wykonać badanie krwi we Wrocławiu, a następnie omówić wynik z lekarzem, szczególnie gdy pojawiają się objawy niedokrwistości lub odchylenia powtarzają się w kolejnych badaniach.

Norma erytrocytów – co oznacza prawidłowa liczba czerwonych krwinek?

Norma erytrocytów również zależy od płci, wieku, nawodnienia, ciąży i metody oznaczenia w konkretnym laboratorium. Orientacyjnie u dorosłych mężczyzn liczba erytrocytów jest zwykle wyższa niż u kobiet. 

Nieprawidłowy wynik erytrocytów trzeba zestawić z hemoglobiną i hematokrytem. Zdarza się, że liczba erytrocytów jest względnie prawidłowa, ale komórki są małe i zawierają mniej hemoglobiny. Bywa też odwrotnie – erytrocytów jest mniej, ale są większe, co może wskazywać na niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego. Wyniki to nie interpretacja morfologii, bo równie ważne są wskaźniki czerwonokrwinkowe: MCV, MCH, MCHC i RDW.

Niskie erytrocyty – możliwe przyczyny i objawy

Niskie erytrocyty mogą oznaczać:

• niedokrwistość,
• utratę krwi,
• niedobory,
• chorobę przewlekłą,
• chorobę nerek,
• zaburzenia pracy szpiku,
• nadmierne niszczenie czerwonych krwinek.

Objawy zależą od tempa spadku parametrów. Gdy proces jest powolny, pacjent długo funkcjonuje z narastającym zmęczeniem i dopiero po czasie zauważa, że szybciej się męczy, gorzej toleruje wysiłek, ma zawroty głowy, kołatanie serca, bladość skóry lub duszność przy chodzeniu po schodach.

Najczęstsze sytuacje, w których mogą pojawić się niskie erytrocyty, to:

• niedobór żelaza, często związany z krwawieniem lub zbyt małą podażą w diecie;
• obfite miesiączki lub krwawienie z przewodu pokarmowego;
• niedobór witaminy B12 albo kwasu foliowego;
• przewlekły stan zapalny;
• choroby nerek i niedobór erytropoetyny;
• choroby hematologiczne;
• hemoliza, czyli zbyt szybkie niszczenie krwinek;
• okres ciąży, jeśli dochodzi do niedoborów lub rozcieńczenia krwi.

Niskie erytrocyty wymagają sprawdzenia, czy równocześnie występuje niska hemoglobina, niski hematokryt, nieprawidłowe MCV albo podwyższone RDW. Lekarz może zlecić ferrytynę, żelazo, TIBC, transferrynę, witaminę B12, kwas foliowy, retikulocyty, CRP, OB, kreatyninę, TSH, badanie ogólne moczu albo test na krew utajoną w kale. Zakres zależy od objawów, wieku, płci, chorób współistniejących i wywiadu.

Niska hemoglobina – kiedy mówi się o anemii?

Niska hemoglobina jest jednym z podstawowych kryteriów niedokrwistości, ale jej przyczyna wymaga dalszej diagnostyki. U dorosłych mężczyzn anemia może być rozpoznawana przy hemoglobinie poniżej 13,6 g/dl, a u dorosłych kobiet poniżej 12 g/dl, przy czym u dzieci stosuje się zakresy zależne od wieku.

Przyczyny niskiej hemoglobiny można podzielić na trzy główne mechanizmy:

• organizm produkuje za mało czerwonych krwinek,
• traci krew,
• niszczy erytrocyty szybciej, niż zdąży je odtworzyć.

Zbyt niska hemoglobina nie powinna być leczona przypadkową suplementacją bez rozpoznania. U jednej osoby wystarczy uzupełnienie niedoboru żelaza i znalezienie źródła utraty krwi, u innej konieczne będzie leczenie choroby nerek, zapalenia, zaburzeń wchłaniania albo choroby hematologicznej. Szczególnej pilności wymagają: duszność spoczynkowa, ból w klatce piersiowej, omdlenia, smoliste stolce, krwiste wymioty, nagłe osłabienie albo szybki spadek parametrów.

Jeśli pacjent jest osłabiony, ma ograniczoną mobilność albo lekarz zaleci regularną kontrolę morfologii, wygodnym rozwiązaniem organizacyjnym może być pobranie krwi w domu. Wynik nadal powinien zostać oceniony przez lekarza, bo samo oznaczenie hemoglobiny nie wyjaśnia źródła problemu.

Wysokie erytrocyty – kiedy wynik wymaga kontroli?

Wysokie erytrocyty mogą wynikać z odwodnienia, palenia tytoniu, przewlekłego niedotlenienia, chorób płuc, chorób serca, bezdechu sennego, przebywania na dużej wysokości, stosowania testosteronu albo chorób szpiku. Czasem podwyższony wynik jest względny – osocza jest mniej, np. po odwodnieniu, więc krew wydaje się bardziej zagęszczona. Innym razem organizm faktycznie produkuje zbyt dużo erytrocytów, bo próbuje zrekompensować niedotlenienie albo problem wynika z choroby układu krwiotwórczego.

Objawy nie zawsze są wyraźne. U części pacjentów pojawiają się bóle głowy, zaczerwienienie twarzy, świąd skóry po kąpieli, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, uczucie pełności w jamie brzusznej, nadciśnienie lub większa skłonność do zakrzepów. Wysokie erytrocyty powinny być oceniane razem z hematokrytem i hemoglobiną, bo to one pokazują, jak zagęszczona jest krew i czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. 

Podsumowanie. Jak lekarz interpretuje morfologię z erytrocytami i hemoglobiną?

Morfologia to punkt wyjścia, nie pełna diagnoza. Lekarz sprawdza, czy odchylenie dotyczy tylko czerwonych krwinek, czy także leukocytów i płytek krwi. Patrzy na MCV, czyli średnią objętość krwinki, MCH, czyli ilość hemoglobiny w krwince, MCHC, czyli stężenie hemoglobiny w krwince, oraz RDW, które informuje o zróżnicowaniu wielkości erytrocytów. Normy hemoglobiny i erytrocytów mają sens dopiero wtedy, gdy wynik jest oceniany w całym obrazie morfologii.

Przykładowo niskie MCV i niska hemoglobina mogą sugerować niedobór żelaza albo talasemię. Wysokie MCV może prowadzić diagnostykę w stronę niedoboru witaminy B12, kwasu foliowego, chorób wątroby, alkoholu, niedoczynności tarczycy albo działania niektórych leków. Prawidłowe MCV przy niskiej hemoglobinie może pojawiać się w chorobach przewlekłych, chorobach nerek lub przy świeżej utracie krwi. Niska hemoglobina jest więc początkiem pytania, a nie końcem rozpoznania.

W razie potrzeby diagnostykę można wykonać w miejscu takim jak laboratorium we Wrocławiu, pamiętając, że zakres badań najlepiej ustalić z lekarzem – szczególnie przy utrzymujących się odchyleniach, objawach anemii albo podejrzeniu choroby przewlekłej.